Sarphatipark

Luchtfoto
Luchtfoto

Het mooie Sarphatipark is een rustpunt middenin de levendige Pijp, ongeveer halverwege de Ceintuurbaan. Het is aangelegd in een prachtige Engelse landschapsstijl en straalt luxe uit, dat wordt versterkt door de statige panden die het park omsluiten. Het park wordt drukbezocht, het is een heerlijke plek om even te ontsnappen aan het hectische stadsleven; er wordt gewandeld, gespeeld, gesport en mensen komen er om even heerlijk te ontspannen.

De Amsterdamse joodse arts Samuel Sarphati (1813-1866) nam het initiatief voor het aanleggen van dit park. Het ontwerp is van de stadsingenieur Van Niftrik. Pas in 1885, 19 jaar na de dood van Sarphati, werd begonnen met de aanleg van het park. Het park paste in het uitbreidingsplan van Jan Kalff; in het eerdere plan van (dezelfde) Van Niftrik was deze locatie nog bestemd voor de aanleg van een spoorwegstation (Centraal Station). Voor Samuel Sarphati is in 1886 een monument gebouwd (ontworpen door J.R. Kruyff); het Sarphatimonument. Het staat op een kunstmatig heuveltje en is vanuit grote delen van het park zichtbaar. Het is een rijksmonument en werd gerestaureerd in 1993 (zie foto).

Sarphatipark
Sarphatimonument

Van Niftrik ontwierp het park in de Engelse landschapsstijl: afwisselend, verrassend, geheimzinnig en schilderachtig. Het veel grotere Vondelpark is in Nederland het eerste park in deze stijl. Hoewel het Sarphatipark veel kleiner is, creëert Van Niftrik – door gebruik van verschillende technieken – toch de illusie van een groot park, compleet met bruggetjes, fonteinen en een waterval.

Het park werd niet opgehoogd, zoals de straten in de omgeving, waardoor het (met uitzondering van het monument) lager ligt dan de rest van De Pijp. Om het water in de vijvers te kunnen verversen werd vanuit de Singelgracht (Stadhouderskade) via een ondergrondse buis water naar het park geleid dat de vijvers via een waterval van vers water voorzag. Aan de westkant, bij de Eerste Jan van der Heijdenstraat, werd een gemaal aangelegd dat het overtollige water weer loosde.

Tot aan vandaag vonden drie grote aanpassingen aan het park plaats. In 1908 besloot de gemeente Amsterdam de bodem van het park op te hogen, omdat de grond nogal drassig was, wat de kans op een malaria-epidemie vergroot. In 1972 worden de afwateringsproblemen aangepakt: de grond wordt opnieuw verhoogd, er wordt een drainagesysteem aangelegd en de vijver wordt uitgebaggerd. Rond 1990 laait er een felle discussie op over de toekomst van het park: wil men een herstructurering, compleet met een stenen bomenplein en geasfalteerde paden en kap van de helft van alle bomen, of behoud van het Engels Landschapsontwerp. In 1991 kiest het bestuur van Stadsdeel de Pijp voor het eerste. Dit leidt tot zodanige felle tegengeluiden uit de buurt, aangevoerd door de Stichting Sarphatipark, vrienden van het Sarphatipark, dat het genomen besluit in 1992 wordt teruggenomen. In 2004 heeft het park uiteindelijk een grote opknapbeurt gekregen, een belangrijke doelstelling was het verbeteren van de waterkwaliteit. Zo is in de noordoosthoek, naast het zogenaamde “Liedesbruggetje”, nabij de Eerste Sweelinckstraat, een helofytenfilter gecreëerd, in de vorm van een moerasachtige vijver met zand, grind en riet. Hierin komt water vanuit de Amstel, dat in deze vijver gezuiverd wordt alvorens het naar de andere vijvers doorloopt. Het oude gemaal staat op de gemeentelijke monumentenlijst.

Het gemaal wordt sinds 2001, als “Groen Gemaal” gebruikt; in 2001 is dit ecologisch kringloopproject geopend. Het idee voor een ecologisch kringloopcentrum is afkomstig van vrijwilligers uit De Pijp van de werkgroep Natuur & Milieu van het Wijkcentrum Ceintuur. Het weblog sarphatipark.wordpress.com geeft actuele gebeurtenissen weer in het park en het Groen Gemaal.

Bronnen: Wikipedia, website Stadsdeel Zuid